Ulicy Pilskiej przypadki. Zmieniała się nie tylko nazwa
Dziś w Historycznym Czwartku przenosimy się na ulicę Pilską, która jeszcze nie tak dawno temu nazywała się zupełnie inaczej.
Pilską - na zdjęciu u góry widok na wiadukt kolejowy w latach 70. XX wieku - zna każdy mieszkaniec Szczecinka, bo choć mieszka tam stosunkowo niewiele osób, to wzdłuż tej wylotowej arterii rozłożyła się przemysłowa dzielnica miasta. Spora część szczecineckich firm ulokowała się bowiem przy niej lub w bezpośrednim sąsiedztwie.
Ale jeszcze w latach 60. wieku były to absolutne obrzeża miasta, właściwe wieś. Z gospodarstwami rolnymi, polami uprawnymi i pastwiskami. W tej scenerii w roku 1974 Marcel Łoziński kręcił swój słynny reportaż „Wizyta” o oczytanej rolniczce Urszuli Flis. Do dziś tu i ówdzie podobne klimaty jeszcze się ostały, podobnie jak zabudowa gospodarcza przy ulicy Fabrycznej.
W latach powojennych wylotowa ulica Pilska nosiła nazwę Kraińska. To z kolei miało związek – podobnie jak ocalała do dziś nazwa dzielnicy Raciborki – z Rabciborzem Krajeńskim, jak do roku 1947 nazywał się Okonek.
To nieco skomplikowane, ale wyjaśniamy. Do końca wojny miasteczko to nazywano Ratzebuhr, według szczecineckiego historyka z przełomu XIX i XX wieku Karla Tümpla, miało to związek ze słowiańskim księciem Raciborem. Nowym, polskim władzom forsującym wersję o powrocie na piastowskie ziemie, po roku 1945 nawet to pasowało. Więc nazwę spolszczono właśnie na Racibórz. Problemem okazał się Racibórz na Śląsku. I choć dla odróżnienia pomorskiemu (dziś formalnie wielkopolskiemu) miastu dodano terytorialny przymiotnik Krajeński (od nazwy historyczno-etnograficznego regionu Krajna, leżącego na pograniczu Wielkopolski i Pomorza) to pomyłki były na porządku dziennym. Szybko więc Racibórz przemianowano na Okonek.
Pozostałościami zostały w Szczecinku wspomniane Raciborki i ulica Kraińska. Jej nazwę na Pilską zmieniła dopiero Miejska Rada Narodowa w roku 1990. Na swojej ostatniej, kwietniowej sesji – po niej odbyły się pierwsze całkowicie wolne wybory samorządowe po roku 1945, w których wybrano Radę Miasta, a ona burmistrza.
Co jeszcze? Do dziś jeszcze w obiegu jest określenie osiedle Kraińska dla osiedla domków jednorodzinnych po wschodniej stronie Pilskiej.
Zmienił się także krajobraz tej przemysłowej części miasta. Na początku lat 60. powstały tu Zakłady Płyt Wiórowych, potem nowoczesna mleczarnia, Państwowy Ośrodek Maszynowy, Chemia czy kompleks magazynów i mniejszych zakładów. Pilska stała się zaś częścią obwodnicy Szczecinka w ciągu drogi krajowej nr 11.
Do roku 1992 tuż obok dworca kolejowego i lokomotywowni funkcjonowała także sowiecka baza paliw. Czerwonoarmiści po wojnie zajęli dawny majątek – folwark Am Bahnhof 5 (Przy Dworcu 5) należący do rodziny Neubauer. Ich potomek Bernd Neubauer w czasie wizyty w Szczecinku w roku 1978 uwiecznił nawet bazę – wraz z ulicą Pilską- na kolorowych zdjęciach (za portalem szczecinek.org). Trzeba przyznać, że wykazał się wówczas sporą odwagą lub – jak kto woli – lekkomyślnością, bo posiadłość od czasów powojennych była we władaniu wojsk sowieckich. Rosjanie urządzili tu bazę paliwową dla swoich jednostek wojskowych. Obiekt był więc strategiczny i lepiej nie myśleć, co spotkałoby Niemca z RFN, którego złapałoby, gdy w latach 70. fotografuje wojskowe instalacje Armii Radzieckiej. Swoją drogą, miasto, które bazę przejęło miało z nią masę kłopotów i ostatecznie teren odkupił Kronospan. Dziś w tym miejscu stoi wielka hala szczecineckiego klastra meblowego.
