Jesiotr czy karp w herbie Szczecinka? Kiedyś nie było to takie oczywiste
Ciekawostka – wiecie, że teoretycznie w herbie Szczecinka obok gryfa mógł być nie jesiotr, ale karp?
Karp to król wigilijnej wieczerzy, ale przypominamy tę historyczną ciekawostkę nie z okazji niedawnych świąt. To mało znany fakt, ale specjalistom z zakresu sfragistyki (nauka zajmująca się pieczęciami) już całkiem dobrze. Pisał o tym m.in. Władysław Fijałkowski, szczecinecki filatelista, pasjonat historii i prezes oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w zeszycie PTH z roku 2020 „Pieczęcie miasta Szczecinka”.
Otóż zrekonstruował on pieczęć Szczecinka na dokumencie z roku 1582 (praktyką było, że tłokami pieczętnymi posługiwano się długo, więc można ją datować wcześniej). Widnieje na niej szczecinecki gryf oparty nogą o rybę opisaną przez niemieckiego sfragistyka Otto Huppa jako „karp błękitny” (zdjęcie rekonstrukcji powyżej).
Na wcześniejszych i późniejszych pieczęciach miasta ryba – po prostu ryba, już bez określenia gatunku – pojawia się i znika, by z czasem stać się stałym jej elementem. Równolegle ewoluował herb Szczecinka – gryf i sama ryba, ale to temat na inną opowieść.
Jesiotr – widniejący w nim do dziś – pojawia się w początkach XX wieku, przy okazji badań i ustaleń historyków z okazji obchodów 600-lecia Szczecinka. W epokowym dziele Karla Tümpla, wykładowcy historii w szczecineckim Gimnazjum księżnej Jadwigi, „Szczecinek przez 600 lat” znalazły się opisy i wizerunki kilkunastu miejskich pieczęci. W tym wspomniana pieczęć opisana wcześniej przez Huppa w swoim dziele „Pieczęcie i herby niemieckich miast, miasteczek i wsi” z roku 1894. Badacz ją opisał, choć akta, na jakie powołuje się także Tümpel, zaginęły. Zdjęcie z książki (pieczęć nr 2) widoczne jest poniżej.
Faktem jest, że ryba z pieczęci określona jest jako karp. Według Volkera Bracha, niemieckiego pasjonata historii Szczecinka, zmienił to Tümpel tworząc swoją książkę około roku 1910 roku i od tego czasu był to gryf nad jesiotrem.
Karpia na ziemie polskie sprowadzili w celach hodowlanych cystersi w XII wieku. Rozpowszechnił się, nie tylko z uwagi na postną tradycję wigilijną, a stawy hodowlane zakładano m.in. w Wielkopolsce skąd z pewnością trafił i na Pomorze oraz okolice Szczecinka.
Tu musimy zapuścić się na dość niepewne, nomen omen, wody. Z przekazów historycznych wiadomo, że jesiotr występował w szczecineckich jeziorach. Jako gatunek szlachetny na pewno bardziej pasował do herbu miasta niż pospolity i powszechnie dostępny karp. Szczecinek – wraz z osadą rybacką Kiecz (Chyże) – słynął zresztą z rybołówstwa, co zważywszy na jego położenie dziwić nie może.
